Allir póstar eftir

Guðmundur Rúnar Árnason

Vörukarfan mun dýrari en á hinum Norðurlöndunum

By Fréttir

Vörukarfa samansett af algengum matvörum úr helstu vöruflokkum er 67% dýrari í Reykjavík en í Helsinki þar sem hún er ódýrust. Þetta kemur fram í nýrri verðkönnun Verðlagseftirlits ASÍ á matvöru á Norðurlöndunum. 

Verðkönnunin var framkvæmd dagana 5.- 9. desember síðastliðinn í leiðandi lágvöruverðsverslunum í höfuðborgum Norðurlandanna. Í könnuninni er borið saman verð á algengum neysluvörum í sambærilegum verslunum, vörur á borð við mjólk, osta, kjötvörur, grænmeti, ávexti og brauð.

40% verðmunur á Reykjavík og Oslo

Verðsamanburðurinn var gerður á vörukörfu sem inniheldur undirstöðumatvörur úr öllum helstu vöruflokkum í lágvöruverðsverslunum í höfuðborgum Norðurlandanna. Samkvæmt úttektinni er vöruverð í lágvöruverðsverslunum hæst á Íslandi, samanborið við hin Norðurlöndin, en vörukarfan er 67% dýrari í Reykjavík en í Helsinki sem var með lægsta vöruverðið. Það land sem er næst Íslandi í verðlagi er Noregur en vörukarfan í Oslo er samt sem áður 40% ódýrari en í Reykjavík.

Vörukarfan sem verðlagseftirlitið bar saman var dýrust í Reykjavík þar sem hún kostaði 7.878 kr. og næst dýrust í Noregi, þar sem hún kostaði 5.631. kr. Sambærileg vörukarfa í Kaupmannahöfn kostar 5.173 kr og 5.011 krónur í Stokkhólmi. Ódýrasta matvörukarfan var í Helsinki þar sem hún kostaði 4.729 kr. Verð á þeim vörum kannað var reyndist oftast hæst í Reykjavík eða í 12 tilvikum af 18 en í 8 tilvikum af 18 var vöruverðið lægst í Helsinki.

Matvörukarfa Norðurlönd lágvöruverðsverslanir

Mikill verðmunur í öllum vöruflokkum

Mikill verðmunur var á öllum vöruflokkum í könnuninni. Þannig kostar kílóið af brauðosti (25-30%) 1.411 kr. á Íslandi en 1.235 kr. í Noregi sem er með næst hæsta verðið, 1.097 kr í Kaupmannahöfn, 678 kr. í Stokkhólmi, og 556 kr. í Helsinki. Þannig reyndist 152% verðmunur vera á kílóverði af brauðosti milli Reykjavíkur og Helsinki. Mikill verðmunur er einnig á kjötvörum en kíló af ungnautahakki kostar 1.598 kr. í Reykjavík, 1.326 kr í Oslo, 1.043 kr. í Kaupmannahöfn, 1.085 kr. í Kaupmannahöfn og 946 kr. í Helsinki, sem gerir 69% verðmun á hæsta og lægsta verði. Þá er 240% verðmunur á niðursneiddri skinku sem kostar 2.749 kr. kg á Íslandi, 1.058 kr. í Kaupmannahöfn, 1.035 kr. í Oslo, 813 kr. í Stokkhólmi og 808 kr. í Finnlandi þar sem verðið er lægst.

Verðmunurinn á grænmeti var sömuleiðis mikill en sem dæmi má nefna að 560% munur var á hæsta og lægsta kílóverði á gulrótum og 213% munur á hæsta og lægsta verði á kartöflum. Í töflunni hér að neðan má sjá nokkur dæmi um verðmun á milli höfuðborganna á vörum úr vörukörfunni.

Matvörur úr vörukörfu

Hér má sjá vörukörfuna í heild sinni (PDF)

Áþekkar niðurstöður og úr könnun Verðlagseftirlits 2006

Niðurstöður könnunarinnar eru í takt við það sem kom út úr sambærilegri verðkönnun sem Verðlagseftirlitið framkvæmdi árið 2006. Helsta breytingin er sú að meiri munur er á Íslandi og Oslo í dag en þá, en 40% verðmunur er á vörukörfunni nú en hann var einungis 3%. Stokkhólmur var ódýrasta borgin árið 2006 en í dag er Helsinki ódýrasta borgin.

Verðlag á Íslandi hæst í Evrópu

Hagstofan vakti nýlega athygli á uppfærðri tölfræði evrópsku hagstofunnar, Eurostat, um verðlag á Norðurlöndunum þar sem fram kemur að verðlag á Íslandi er það hæsta í Evrópu. Ísland er þar í flokki með Sviss og Norðurlöndunum þar sem verðlag er á bilinu 20-66% hærra en að meðaltali í Evrópu.

Um könnunina

Verðkönnunin var framkvæmd í stórmörkuðum og lágvöruverðsverslunum í höfuðborgum Norðurlandanna 5.- 9. desember síðastliðinn. Farið var í leiðandi matvörukeðjur á hverjum stað þar sem gera má heildarinnkaup til heimilisins. Í þeim tilvikum þar sem fleiri en ein tegund af tiltekinni vöru var fáanleg í versluninni, var ávallt valinn ódýrasti kosturinn sem uppfyllti sett skilyrði.

Borið er saman verð til neytenda út úr verslun og það umreiknað í íslenskar krónur mv. meðalgengi viðkomandi gjaldmiðils 5.-9. desember, dagana sem könnunin var framkvæmd.

Hér má sjá vörukörfuna með upplýsingum um kílóverð (PDF)

Skattatillögur gætu nýst miklum meirihluta

By Fréttir

Nýjar tillögur ASÍ í skattamálum gætu bætt stöðu um 95% launafólks, að mati Hagdeildar. Fjármálaráðherra hefur lýst vantrú á tillögunum. Tillögur sambandsins eru afrakstur vinnu sem m.a. byggir á úttekt Hagdeildarinnar frá hausti 2017 og fjallað var ítarlega um í jólablaði Hjálms það ár. Enn er beðið eftir útspili ríkisstjórnarinnar í skattamálum, en verkalýðshreyfingin hefur lagt áherslu á mikilvægi þess að styrkja á ný tekjujöfnunarhlutverk skattkerfisins, en stjórnvöld hafa markvisst grafið undan því á undanförnum árum og áratugum og beitt kerfinu í þágu þeirra tekjuhærri.

Effirfarandi er af vef ASÍ

Alþýðusambandið hefur á undanförnum árum ítrekað gagnrýnt þróun skatt- og tilfærslukerfanna. Ástæðan er einföld, þær breytingar sem gerðar hafa verið hafa ekki miðað að því að bæta stöðu hinna tekjulægri. Í skýrslu Hagdeildar sem gefin var út haustið 2017 var skattbyrði launafólks rakin frá árinu 1998. Niðurstaða skýrslunnar var aukin skattbyrði launafólks á síðustu áratugum og hefur þróunin komið verst niður á tekjulægri hópum[1] sökum þróunar skattkerfis og veikingar tilfærslukerfanna.

Skatta og tilfærslukerfi gegna lykilhlutverki í að draga úr ójöfnuði en líkt og OECD hefur bent á,Tax and transfer systems play a key role in lowering overall income inequality. Three quarters of the average reduction in inequality they achieve across the OECD is due to transfers“. Veiking tilfærslukerfanna eykur því að óbreyttu auka ójöfnuð tekna.

Tillögur ASÍ í skattamálum miða að því að leiðrétta þessa þróun með einföldum aðgerðum.

  • Jöfnunarhlutverk tekjuskattkerfisins verði styrkt.
    • Með fjölgun þrepa verður hægt að hækka skattleysismörk og draga úr jaðarsköttum hinna tekjulægri.
    • Hátekjuþrep væri miðað við ~5% tekjuhæstu (~Yfir 1,1 milljón á mánuði).
    • Breytingarnar myndu auka ráðstöfunartekjur mest hjá einstaklingum sem hafa laun undir 500 þúsund á mánuði og halda skattbyrði óbreyttri á efri millitekjur.
    • Breytingar hefðu jákvæð eða hlutlaus áhrif á 95% einstaklinga á vinnumarkaði.
  • Barnabótakerfið verði eflt til muna þannig að það styðji við meginþorra barnafólks en ekki einungis hinum allra tekjulægstu.
    • Dregið verði verulega úr tekjuskerðingum og tekjuskerðingamörk fylgi launaþróun.
    • Stuðningur nýtist fleirum en hinum allra tekjulægstu enda glíma ungar barnafjölskyldur í auknum mæli við háa kostnað við daggæslu, leiksskólagjöld og frístund.
  • Endurreisa þarf húsnæðisstuðningskerfin.
    • Húsnæðiskostnaður og þá sérstaklega kostnaður leigjenda hefur dregið úr kjarabótum tekjulágra á undanförnum árum.

Fjármálaráðherra hefur haldið því fram í gagnrýni sinni á tillögur ASÍ um breytingar á skattkerfinu að þær muni leiða til þess að skattbyrði hækki á meðaltekjur og jaðarskattar aukist. Þessi ummæli ráðherrans benda til þess að hann hafi ekki kynnt sér tillögurnar nægilega vel og því full ástæða til að leiðrétta þennan misskilning. Það er rangt hjá fjármálaráðherra að tillögur ASÍ leiði til hækkunar á skattbyrði meðaltekjufólks. Þvert á móti gera tillögur ASÍ ráð fyrir að skattbyrði 95% vinnandi fólks lækki eða haldist óbreytt en tekjuhæstu 5% munu hins vegar greiða hærri skatta en nú er enda skattbyrði þeirra tekjuhæstu sú lægsta á Íslandi af Norðurlöndunum.

Þannig munu tillögurnar auka mest ráðstöfunartekjur þeirra sem hafa laun undir 500.000 krónum á mánuði, skattbyrði í efri millitekjum verður óbreytt en eykst hjá þeim allra tekjuhæstu. Þetta köllum við að nýta tekjuskattskerfið sem raunverulegt jöfnunartæki. Áhyggjur fjármálaráðherrans af auknum jaðarsköttum eru einnig óþarfar því tillögurnar gera beinlínis ráð fyrir því að jaðarskattar hinna tekjulægri lækki.

[1] Sjá nánar skýrslu Hagdeildar ASÍ, “Skattbyrði launafólks 1998-2016”, https://www.asi.is/media/313630/skattbyrdi-launafolks-1998-2016.pdf

Róttækar tillögur ASÍ um breytingar á skattkerfinu

By Fréttir

Miðstjórn ASÍ samþykkti róttækar tilllögur um breytingar á skattkerfinu á fundi sínum þann 23. janúar sl. Tillögurnar eru unnar af Efnahags-, skatta- og atvinnumálanefnd sambandsins. Markmiðið með þeim er að létta byrðum af fólki með lágar og millitekjur og koma á sanngjarnri skattheimtu. Úttekt hagdeildar ASÍ á skattkerfinu, sem sagt var ítarlega frá í desemberblaði Hjálms 2017, sýnir að dregið hefur úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins, m.a. með því að láta skattleysismörk ekki fylgja launaþróun. Auk þess hafa vaxta- og barnabótakerfin markvisst verið veikt. Tillögurnar gera m.a. ráð fyrir því að bætt verði við tveimur skattþrepum, þannig að þau verði fjögur í stað tveggja í dag.

Húsnæðisstuðningur hins opinbera hefur þannig rýrnað á sama tíma fasteigna- og leiguverð hefur rokið upp. Á síðustu árum hefur barnafjölskyldum sem fá stuðning í gegnum barnabótakerfið fækkað mikið og bæturnar sem hlutfall af launum lækkað verulega. Stuðningskerfin nýtast nú aðeins fámennum hópi mjög tekjulágra einstaklinga. Þau eru ekki lengur það tekjujöfnunartæki sem lagt var upp með vegna vaxandi tekjuskerðinga. Þessu vill Alþýðusambandið breyta og leggur því fram hugmyndir um breytingar á skattkerfinu sem auka jöfnuð og ráðstöfunartekjur megin þorra launafólks.

Skattkerfið:

  • Þrepaskipt skattkerfi með 4 skattþrepum
  • Fjórða þrepið verði hátekjuþrep
  • Skattleysismörk hækki og fylgi launaþróun
  • Breytingin auki ráðstöfunartekjur mest hjá þeim sem hafa laun undir 500.000 kr. á mánuði

Húsnæðisstuðningur:

  • Endurreisa þarf húsnæðisstuðningskerfin
  • Koma þarf í veg fyrir að sveiflur á markaði hafi áhrif á stuðninginn og þar með afkomu launafólks

Barnabætur:

  • Barnabætur nái til þorra barnafjölskyldna
  • Dregið verulega úr tekjuskerðingum
  • Tekjuskerðingarmörk hækki og fylgi launaþróun

Til að mæta tillögunum getur hið opinbera horft til nokkurra mögulegra tekjuöflunarleiða ss. hækkunar fjármagnstekjuskatts sem eykur samræmi í skattlagningu launa og fjármagns, upptöku auðlegðarskatts og aukins skattaeftirlits.

Nánar um tillögur ASÍ í skattamálum

Eingreiðsla hjá starfsfólki ríkis og sveitarfélaga

By Fréttir

Félagsmenn sem starfa hjá ríki og sveitarfélögum, er bent á sérstaka eingreiðslu sem á að greiðast þann 1. febrúar næstkomandi. Greiðslan er 42.500 kr. hjá starfsfólki sveitarfélaga í fullu starfi og 45.000 kr. hjá félagsmönnum sem starfa hjá ríkinu.

Kr. 42.500 hjá sveitarfélögunum

Um er að ræða kjarasamningsbundna eingreiðslu sem greiðist hverjum starfsmanni sem var við störf í desember 2018 og er enn í starfi í janúar 2019. Upphæðin greiðist hlutfallslega miðað við starfstíma og starfshlutfall í desember 2018. Miðað við fullt starf er fjárhæðin 42.500.

 Kr. 45.000 hjá ríkinu

Um er að ræða kjarasamningsbundna eingreiðslu sem greiðist hverjum starfsmanni miðað við þá sem eru í fullu starfi í janúar 2019. Þeir sem eru í hlutastarfi og/eða hafa starfað hluta úr mánuði skulu fá hlutfallslega greiðslu.